LESH E LI është një emër i veçantë në historinë e shtypit shqiptar, një gazetë që lindi në një nga periudhat më dinamike dhe kontradiktore të Shqipërisë së mes-luftrave. Numri i parë i saj doli më 24 tetor 1928, në një kohë kur vendi sapo kishte hyrë në epokën e Mbretërisë së Zogut, dhe debati publik, pavarësisht kufizimeve në rritje, ende mbante gjallë frymën kritike dhe polemike.

Gazeta u botua si një e përjavshme satirike, politike dhe letrare, e shtypur në Tiranë dhe Durrës, dhe vijoi në mënyrë të parregullt deri rreth vitit 1930, duke arritur gjithsej vetëm 11 numra. Megjithëse jetëshkurtër, LESH E LI zuri një vend domethënës në peizazhin publicistik të kohës për shkak të tonit të saj ironik, kritik dhe shpesh sfidues.

Një “Organ nacionalist — neoshqiptar”

Vetëpërkufizimi i gazetës si “Organ nacionalist — neoshqiptar” nuk ishte thjesht një slogan. Ai pasqyronte përpjekjen e një brezi intelektualësh për të artikuluar një identitet kombëtar modern, të çliruar nga provincializmi, por edhe kritik ndaj realiteteve politike dhe shoqërore të kohës. Termi neoshqiptar lidhej me idenë e një Shqipërie që kërkonte të rindërtonte veten përmes mendimit të lirë, satirës, letërsisë dhe polemikës publike.

Në faqet e saj, LESH E LI përdori satirën si armë: për të goditur hipokrizinë politike, për të ironizuar zakonet shoqërore dhe për të reflektuar mbi transformimet e shpejta që po kalonte shoqëria shqiptare në fund të viteve ’20. Në një kohë kur kontrolli shtetëror mbi shtypin po forcohej gradualisht, satira u bë një formë e tërthortë rezistence dhe komentimi publik.

Konteksti i një shtypi të gjallë, por të brishtë

LESH E LI ishte pjesë e një vale të gjerë botimesh të periudhës së mes-luftrave, kur gazetaria shqiptare njohu një lulëzim të jashtëzakonshëm. Gazeta dhe revista me karakter politik, letrar e satirik shërbyen si hapësira debati dhe formësimi kulturor. Megjithatë, kjo liri ishte e brishtë dhe shpesh e përkohshme, gjë që shpjegon edhe jetëgjatësinë e kufizuar të shumë periodikëve, përfshirë edhe LESH E LI.

Rikthimi i emrit në formatin modern

Sot, emri LESH E LI rikthehet në formatin modern të portalit digjital, duke mbartur simbolikisht trashëgiminë e një gazete që dikur sfidoi realitetin përmes ironisë dhe mendimit kritik. Ashtu si në vitet 1928–1930, edhe sot ky emër synon të përfaqësojë fjalën e lirë, satirën, analizën dhe kulturën, të përshtatura me ritmin, gjuhën dhe sfidat e kohës digjitale.

Nga shtypshkronjat e Tiranës dhe Durrësit të viteve ’20, te ekrani i sotëm, LESH E LI mbetet një simbol i guximit për të folur, për të qeshur me pushtetin dhe për të menduar ndryshe — një trashëgimi që vazhdon të jetë po aq aktuale sa dikur.